رفتار و عملکرد سهامداران بازار سرمایه در دوره های مختلف انتخابات ریاست جمهوری، بسیار متفاوت بوده است. به عنوان مثال در دوره ای سهامداران هر آنچه در پرتفوی خود داشتند، فروختند و پس از انتخابات افسوس آنچه فروخته بودند را خوردند و در دوره ای دیگر حتی با استقراض از دیگران سهامی را خریدند که پس از انتخابات و سقوط یک باره شاخص، دوباره آه از نهادشان برخاست. در واقع از آنجا که از یک سو رئیس جمهور تعیین کننده خط مشی و سیاست های اقتصادی چهار سال آینده یک کشور است و از سوی دیگر این سیاست ها مستقیماً بر نوسانات بازار سرمایه و قیمت سهام مختلف تاثیرگذار است، این رخداد سیاسی به شدت بر بورس ما تاثیر گذار خواهد بود زیرا همانقدر که تفکر اقتصاد باز و سرمایه داری می تواند بازار سرمایه را به بالا هل دهد، اقتصاد بسته و دولتی نیز می تواند رکود طولانی را بر این بازار حاکم کند. تجربه تلخ بسیاری از سهامداران در دوره های انتخاباتی گذشته باعث می شود در دوره انتخابات آینده ریسک کمتری کنند و شاید در دوران انتخابات پیش رو نظاره گر بودن بازار کم ریسک ترین تصمیم باشد هر چند بازار سرمایه به انتخاب رئیس جمهور آینده واکنش نشان می دهد و ایده ها و سیاست های کلان اقتصادی بر بازار سرمایه تاثیر مستقیمی می گذارد.

اقتصاد آزاد سرمایه گذاران را جذب می کند

محمدرضا عسگری یکی از کارشناسان بازار سرمایه با اشاره به مبحث مالی رفتاری در مدیریت مالی اذعان کرد: «رفتار سرمایه گذاران را می توان در مقابل پدیده های مختلف از جمله انتخابات بررسی کرد. اما از آنجا که دیدگاه های اقتصادی روسای جمهور تاثیر زیادی بر کل اقتصاد و در نتیجه بر بازار سرمایه دارد سهامداران به این پدیده سیاسی توجه ویژه نشان می دهند؛ به عنوان مثال بحث آزاد سازی قیمت سیمان از سال 78 مطرح شد اما با تغییر دولت ها این مساله به قدری طولانی شد که بازارهای ما از دست رفت و در حال حاضر آزاد سازی قیمت سیمان از اهمیت چندانی برخوردار نیست.» وی ادامه داد: «نظر روسای جمهوری در خصوص قیمت گذاری ها، طرح های مختلف مانند طرح تحول اقتصادی یا خصوصی سازی و عملکردشان در حوزه اصل 44 نیز از مواردی است که می تواند بر بورس ما تاثیر بسزایی داشته باشد. البته در این میان تنها دیدگاه ها و نظرات مهم نیست بلکه آنچه باید مورد ارزیابی قرار بگیرد عملکرد آنهاست.»
این کارشناس بازار سرمایه خاطرنشان کرد: «به نظر من دیدگاه های رئیس جمهور آینده در خصوص سیاست های بازرگانی و تعیین تعرفه ها، سیاست های پولی و مالی، نرخ بهره و مالیات ها، نرخ ارز و... می تواند در تصمیم سهامداران در خصوص ورود یا خروج به بازار موثر باشد. از آنجا که بازار سرمایه ابزاری از نظام سرمایه داری است هرچه دیدگاه رئیس جمهور آینده به داشتن اقتصادی آزاد نزدیک تر باشد، می تواند بر ورود سرمایه گذاران نیز تاثیر مثبتی بر جای گذارد.»

گستردگی صفوف فروش و نقش کمرنگ انتخابات

رحیم شبستری یکی از سهامداران بازار سرمایه تاثیر انتخابات بر تصمیم سرمایه گذاران را منوط به برقرار بودن شرایط تعادلی در بازار دانسته و گفت: «اگر بازار در دوران رونق یا تعادل قرار داشت، سرمایه گذاران با بررسی کاندیداهای مختلف، ریسک خروج یا ورود به بازار را می پذیرفتند اما در شرایطی که اکثر سهام بازار با صف فروش مواجه است و قیمت ها به شدت کاهش یافته و شاخص هم در سراشیبی نزول قرار گرفته است، تاثیر انتخابات بر تصمیم گیری سرمایه گذاران نیز کمرنگ خواهد شد.»
این سهامدار بازار سرمایه به تلاقی مسائل داخلی و مشکلات خارجی نیز اشاره و خاطر نشان کرد: «در دوره های گذشته ما تنها با پدیده انتخابات روبه رو بودیم که مساله ای داخلی بود بنابراین سرمایه گذاران با بررسی رفتار و وعده کاندیداهای مختلف، تصمیم نهایی را اتخاذ می کردند اما در حال حاضر ما بحران مالی جهانی، مباحث انرژی و... را نیز داریم. از سوی دیگر قیمت ها نیز به قدری کاهش یافته که به نظر می رسد به پایین تر از این مقدار نخواهد آمد بنابراین با در نظر گرفتن چنین شرایطی، نمی توان گفت انتخابات می تواند تاثیر زیادی بر تصمیم سهامداران داشته باشد.»

آرایش انتخاباتی نامشخص است

امیر حسین ارضا یکی از کارشناسان بازار سرمایه نیز با عنوان این مطلب که با توجه به مشخص نبودن آرایش انتخاباتی، صحبت در خصوص تاثیر انتخابات بر بورس زود است، ابراز کرد: «اصولاً در زمان انتخابات، صرف نظر از اینکه چه کسی بیاید، رفتار سرمایه گذاران محافظه کارانه خواهد بود چراکه با تغییر دولت، مدیران و سیاستگذاری ها نیز تغییر می کند و این می تواند بر نوسانات بازار سرمایه تاثیر گذار باشد.»
وی سپس ادامه داد: «اما در حال حاضر به دلیل نامشخص بودن آرایش انتخاباتی و عدم اعلام برنامه گروه های مختلف، تحلیل تاثیر انتخابات بر بازار سرمایه زود هنگام است ضمن اینکه نباید از تاثیر مشکلات و بحران مالی جهانی بر بورس مان نیز غافل شویم.»

سرمایه

آیا رشد فعلي بازار مقطعي است؟

بورس را دماسنج اقتصاد مي‌دانند؛ دليل اين امر به كاركرد بورس به عنوان بازتاب دهنده شرايط بخش واقعي اقتصاد بازمي‌گردد؛ به بيان ديگر، چرخه‌هاي تجاري و رونق و ركود ادواري اقتصاد، خود را در صعود و نزول قيمت سهام نشان مي‌دهد. با توجه به اين مساله، نوسان شاخص‌ها و بازدهي بورس نيز نمي‌تواند تفاوت معناداري با شرايط كلان اقتصادي از جمله رشد آن داشته باشد. اين در شرايطي است كه با وجود رشد تك‌رقمي اقتصاد ايران طي چند سال گذشته، بورس در برهه‌هايي شاهد جهش‌هاي چشمگيري نيز بوده كه در بيشتر موارد، اين جهش‌ها پس از گذشت زماني محدود، تصحيح شده و در نهايت بازدهي بورس تهران را در سطح معقولي رقم زده است. يكي از شواهد اين ادعا نيز ناتواني بورس براي ثبت بازدهي بيش از 18درصد در سال، طي پنج‌سال گذشته است. اما چرا در برخي از برهه‌ها بورس تهران به بازدهي‌هاي بسيار بالا دست يافته است؟


ديدگاه كارشناسان درخصوص روند صعودي قيمت‌ها

آيا جهش بورس واقعي است؟
بورس را دماسنج اقتصاد مي‌دانند. دليل اين امر به كاركرد بورس به عنوان بازتاب دهنده شرايط بخش واقعي اقتصاد بازمي‌گردد. به بيان ديگر چرخه‌هاي تجاري و رونق در ركود ادواري اقتصاد، خود را در صعود و نزول قيمت سهام نشان مي‌دهد.
با توجه به اين مساله، نوسان شاخص‌ها و بازدهي بورس نيز نمي‌تواند تفاوت معناداري با شرايط كلان اقتصادي از جمله رشد آن داشته باشد.
اين در شرايطي است كه با وجود رشد تك‌رقمي اقتصاد ايران طي چند سال گذشته، بورس در برهه‌هايي شاهد جهش‌هاي چشمگيري نيز بوده كه در بيشتر موارد، اين جهش‌ها پس از گذشت زماني محدود، تصحيح شده و در نهايت بازدهي بورس تهران را در سطح معقولي رقم زده است. يكي از شواهد اين ادعا نيز ناتواني بورس براي ثبت بازدهي بيش از 18درصد در سال، طي پنج‌سال گذشته است. اما چرا در برخي از برهه‌ها بورس تهران به بازدهي‌هاي بسيار بالا دست يافته است؟ اولين دليل اين امر به توزيع نامناسب شركت‌ها و صنايع مختلف در بورس بازمي‌گردد. به بيان ديگر به دليل وزن بيش از حد برخي صنايع و شركت‌ها، بورس تهران نمي‌تواند به مانند بورس ساير كشورها نقش دماسنج اقتصادي را ايفا كند.
به عنوان مثال نيمي از رشد يك هزار واحدي بورس از ابتداي سال 88 مرهون افزايش قيمت سهام شركت مخابرات ايران (بزرگترين شركت بورسي با سهمي در حدود يك هفتم ارزش كل بورس تهران) بوده است. همچنين بخش مهمي از رشد 36درصدي بورس در نيمه نخست سال 87 به سهم بالاي شركت‌هاي توليدكننده مواد اوليه و رشد حبابي قيمت جهاني اين مواد مربوط مي‌شود. در واقع توزيع نامناسب شركت‌ها در بورس باعث شده در وهله نخست بورس نتواند آينه تمام نماي بخش واقعي اقتصاد ايران باشد و در مرحله بعد رشد و افت واقعي يا صوري يك صنعت يا شركت خاص، منجر به نوسان شديد شاخص‌هاي بورس مي‌شود، نوسان‌هايي كه در صورت مثبت بودن (رشد شاخص‌ها) معمولا با اظهارنظرهاي مقامات اقتصادي و مسوولان بورس همراهي مي‌شود در حالي كه نزول شاخص‌ها به طور معمول به سكوت اين اشخاص مي‌انجامد. اما دليل ديگري كه بورس نمي‌تواند ميزان‌الحراره اقتصاد ايران باشد، به نقض اصلي‌ترين شاخصه بورس يعني آزاد بودن شرايط براي دستيابي قيمت سهام به وضعيت تعادلي در هر زمان ممكن باز مي‌گردد. در حقيقت به دليل اعمال سياست‌هاي كنترلي در خصوص نوسان قيمت‌ها، بورس تهران از كارايي لازم براي كشف صحيح قيمت سهام در هر لحظه برخوردار نيست كه همين مساله در كنار پايين بودن سطح دانش مالي در ميان فعالان بورس، اغلب به دستكاري يا رفتارهاي هيجاني در رابطه با قيمت‌ها منجر مي‌شود.
در واقع بورس براي دستيابي به جايگاه واقعي خود در اقتصاد ايران نيازمند تغييرات ساختاري درون و برون سازماني است. در بخش دروني اصلاح فرآيند معاملات در كنار تسهيل شرايط براي افزايش سهم صنايع مختلف متناسب با نقش آنها در اقتصاد ايران با درنظر گرفتن شرايط نقدينگي براي ورود اين‌گونه شركت‌ها مي‌تواند نوسانات شاخص‌ها را به تناسبي معقول با وضعيت اقتصادي برساند. از سوي ديگر مجموعه دولت نيز با تثبيت شرايط و قوانين حاكم بر شركت‌ها و صنايع مختلف (نه به صورت حمايتي) مي‌تواند اعتماد سرمايه‌گذاران را براي حضور در بورس جلب كند.

افت پارامترهاي اقتصادي
دكتر امير پوريانسب كارشناس ارشد بازار سرمايه، رشد فعلي بازار را مقطعي دانست و به خبرنگار دنياي اقتصاد گفت: در شرايطي كه بيشتر پارامترهاي اقتصادي كشور در مقايسه با سال گذشته با كاهش همراه شده است، نمي‌توان براي بازار سرمايه، رشد طبيعي متصور شد و افزايش شاخص‌هاي بورسي در شرايط حاضر بيشتر از چندعامل متاثر شده است.
وي افزود: يكي از اين عوامل، فصل بهار و همراهي آن با فصل مجامع شركت‌هاي بورسي است كه موجب ايجاد تقاضا براي خريد سهام شركت‌ها به منظور دريافت سود است.
پوريانسب، نبود گزينه‌هاي ديگر براي سرمايه‌گذاري را يكي ديگر از عوامل گرايش سرمايه‌گذاران به بورس و رشد آن دانست و ادامه داد: سال گذشته بازار سرمايه با افت شديد قيمت‌ها مواجه شد و در سال جاري، انتظار روند معكوس وجود داشت، بنابراين سرمايه‌گذاراني كه به بورس آمدند با اقبال نسبي روبه‌رو شدند.
اين كارشناس بازار سپس گفت: يكي ديگر از عوامل رشد فعلي بازار سرمايه، انتظار براي عرضه‌هاي قريب‌الوقوع دولتي در بورس است كه موجب شده، برخي از سرمايه‌گذاران، از فرصت‌هاي بلندمدت چشم پوشيده و براي اينكه بتوانند در عرضه‌هاي ياد شده حضور داشته باشند به سمت سرمايه‌گذاري‌هاي كوتاه‌مدت روي آورده‌اند، زيرا در شرايط فعلي اقتصاد، اين عرضه‌ها ارزان خواهد بود. پوريانسب درباره ادامه اين روند خاطرنشان كرد: تصور مي‌كنم اگر اتفاق خاصي را شاهد نباشيم، اين رشد تا پايان فصل مجامع و عرضه‌هاي دولتي ادامه خواهد يافت، اما به طور قطع دائمي نيست و حتي دورنماي روشني نيز براي آن ديده نمي‌شود و امكان برگشت، نيز دور از انتظار نخواهد بود.
وي درباره قابليت رشد بازار سرمايه گفت: بورس پس از دوره طلايي خود، كه شركت‌ها، آزادشدن يارانه‌ها را تجربه كردند، رونق زيادي را شاهد نبود، بنابراين انتظار مي‌رود بورس نيز مانند كل اقتصاد كشور، بتواند بين 6تا10درصد رشد كند، البته اين انتظار زماني مطرح خواهد بود كه سياست‌هاي اقتصادي، مالياتي و مقررات بورس اصلاح شود.

گرايش به بانك‌هاي خصوصي در بورس
«غلامرضا سلامي» رييس شوراي عالي انجمن حسابداران خبره با اشاره به سياست‌هاي بانك مركزي در خصوص كاهش نرخ سود سپرده‌ها گفت: سود سپرده‌هاي يكساله در ارديبهشت‌ماه از 19درصد به 5/14درصد كاهش پيدا كرد و موجب شد، بسياري از سرمايه‌گذاران، پول خود را از بانك‌ها خارج كرده و به بورس بياورند كه اين امر موجب رشد نسبي بازار سرمايه شد. وي افزود: افزايش قيمت جهاني نفت و محصولاتي چون فولاد، مس و فرآورده‌هاي پتروشيمي نيز موجب رشد قيمت سهام صنايع مربوط به اين محصولات عامل ديگري براي رشد بازار سرمايه محسوب مي‌شود. اين حسابدار رسمي با اشاره به موفقيت بانك‌هاي خصوصي در بازار سرمايه گفت: اين بانك‌ها نشان دادند كه توانايي تحقق EPS اعلام شده خود را دارند، بنابراين سهام آنها در بازار با اقبال عمومي روبه‌رو شد.
وي درباره چشم‌انداز بازار سرمايه در سال جاري گفت: در شرايطي كه ديدگاه جهان نسبت به سال 2009 مثبت نيست، نمي‌توان انتظار داشت كه ديدگاه مردم ما نيز به سال 1388 مثبت باشد، ضمن اينكه شرايط داخلي و تصميم‌هاي اقتصادي، براي بهبود كسب‌و‌كار اميدوار كننده نيست.
سلامي ادامه داد: بسياري از شركت‌ها به دليل سياست‌هاي اقتصادي دولت، وضعيت خوشايندي ندارند و سياست‌هاي دستوري در سيستم بانكي، نقدينگي شركت‌ها را تحت تاثير قرار داده تا جايي كه بسياري از شركت‌ها، حتي نمي‌توانند، سرمايه در گردش خود را تامين كنند.
وي خاطرنشان كرد: اصرار دولت بر تثبيت نرخ ارز با توجه به تورم 25درصدي به صنايع آسيب رسانده و توان رقابت با كالاهاي خارجي را از بين برده است.
سلامي با اشاره به ناپايداري سياست‌هاي اقتصادي كشور گفت: اگر پس از انتخابات رياست‌جمهوري، در اين سياست‌ها ثبات ايجاد شود، مي‌توان به آينده بورس اميدوار بود زيرا پتانسيل بازار سرمايه ما بيشتر از اين‌ها است.
وي افزود: درحال حاضر سهام بسياري از شركت‌ها با P/E حدود 5/2 تا 3مشتري ندارد؛ در صورتي كه باتوجه به نرخ سپرده‌ها بايد توجه به اين بازار بيشتر شود.
اين كارشناس در پايان گفت: اگر شرايط تصميم‌گيري براي كارشناسان اقتصادي فراهم شود، مي‌توان انتظار رشد طبيعي بورس تا 25درصد را داشت البته بايد دولت، دخالت خود در سيستم بانكي را كاهش دهد زيرا در حال حاضر بانك‌هاي خصوصي، پتانسيل بالايي براي رشد خود و صنايع ديگر دارند اما به عمد جلوي رشد خود را گرفته‌اند.

دنياي اقتصاد

پايان فروردين استثنايي بورس
بازار سهام آخرين هفته معاملاتي از نخستين ماه سال 89 را در حالي پشت سر گذاشت كه با ثبت بازده حدود 13‌درصد و رشد قابل‌توجه حجم معاملات تا سطح ‌هزار‌ميليارد‌تومان يك دوره استثنايي را به لحاظ فعاليت خود براي سرمايه‌گذاران رقم زد.
روندهاي صعودي و نزولي بازارهاي سهام معمولا هر چه بيشتر تداوم مي‌يابند با توجيهات بيشتري نيز در رابطه با تفسير علت رفتار بازار مواجه مي‌شوند و بورس تهران نيز در اين روزها از اين قاعده كلي مستثني نيست. بدين ترتيب رسانه‌هاي عمومي، مردم و فعالان اقتصادي پس از ثبت ركوردهاي جالب توجه اخير در بازار سرمايه، مباحثات داغي را در تفسير شرايط بورس تهران و تداوم بازده كنوني مطرح مي‌كنند كه البته مطالعه رفتار كلاسيك بازارها نشان مي‌دهد كه معمولا نزديك شدن به نقطه اوج بازار تقارن جالبي با داغ‌تر شدن اين مباحثات در جامعه دارد. بدين ترتيب اصلاح بازار درست زماني آغاز مي‌شود كه موج اخبار مثبت به اوج رسيده و اكثريت سرمايه‌گذاران از تداوم روند رو به رشد سخن مي‌گويند! در هر حال مطالعه كارنامه فروردين ماه بورس تهران در سال 89 نشان مي‌دهد كه بازار سرمايه به سلامت از نخستين ماه گذر كرده است و با خبرهاي خوش و بازدهي عالي، سرمايه‌گذارانش را راهي ماه دوم سال 89 كرده است.

صدرنشيني خودرويي‌ها با يك خبر
انتشار خبر تصويب واگذاري بلوك‌هاي 18‌درصدي ايران خودرو و سايپا در آغاز هفته منجر به قرارگيري مجدد سهام خودرويي در صدر توجه معامله‌گران شده است. بلوك ايران خودرو و سايپا بر اساس اعلام رسمي خصوصي‌سازي به ترتيب به قيمت 80 و 50‌درصد بالاتر از قيمت تابلو در روز قبل از معامله، عرضه مي‌شوند به شرط آنكه نرخ محاسباتي مزبور در روز معامله كمتر از 3000‌ريال نباشد. اعلام قيمت‌هاي پايه فوق منجر به تزريق هيجان در بازار و معاملات پرحجم در سهام خودرويي شده است و نكته جالب توجه، عرضه همزمان دولت و برخي سهامداران عمده به صورت خرد در بازار است. در اين ميان، سهام ايران خودرو طبيعتا به واسطه نرخ‌گذاري‌ گران‌تر نسبت به سايپا با اقبال دامنه‌دارتري روبه‌رو شده است. با توجه به وضعيت بنيادي سهام خودرويي و روند سودآوري آتي شركت‌هاي اين صنعت بايد منتظر انتشار جزئيات معامله عمده ماند تا مشخص شود در صورت انجام معامله، مالك جديد يك كرسي هيات‌مديره تا چه حد خواهد توانست در تغيير استراتژي اين شركت‌ها و بهبود ساختار كنوني نقش موثري ايفا كند؛ مساله‌اي كه در صورت عدم ايجاد تاثيرات مثبت واقعي در كوتاه مدت طبيعتا منجر به توقف رشد فعلي و اصلاح قيمتي اين سهام خواهد شد.

گزارش‌هايي از نوع شفاف‌سازي
اين روزها همزمان با اوج‌گيري قيمت سهام در بازار، ارسال و انتشار گزارشات ويژه نيز در سامانه اطلاع‌رساني بورس به موضوعي داغ بدل شده است. شركت‌هاي‌گروه تجهيزات از قبيل صدرا، ماشين‌سازي اراك و آذرآب اخيرا مشمول توقف نماد و ارسال گزارش‌هاي شفاف‌سازي شده اند. اين گزارش‌هاي به روال قديم بر عدم ايجاد تحول جديد در سودآوري شركت‌ها تاكيد دارد و توجه سرمايه‌گذاران را به برخي مشكلات كنوني شركت‌ها جلب مي‌كند.
مطالعه سوابق موجود در اين زمينه نشان مي‌دهد كه ارسال اين گزارش‌ها هر چند در كوتاه مدت ممكن است تاثيرات خاصي را در روند معاملات ايجاد نكند اما با گذشت زمان معمولا سهام شركت‌هاي مشمول شفاف‌سازي با فروكش كردن هيجانات وارد مدار نزولي شده‌اند. اين مساله البته در سال جاري تاكنون براي سهام شركت‌هاي پيمانكاري اتفاق نيفتاده است و اين‌گروه با كسب بازده جالب توجه همچنان مورد اقبال سرمايه‌گذاران قرار دارند.

در تحولي ديگر، سازمان بورس شركت‌ها را ملزم به انتشار جزئيات مصرف حاملهاي انرژي كرده است كه اولين گزارش‌ها در اين رابطه اخيرا بر سامانه اطلاع‌رساني بورس قرار‌گرفته است. اين گزارش‌ها مي‌تواند اطلاعات اوليه را براي سرمايه‌گذاران در خصوص ميزان آسيب پذيري شركت‌ها از محل افزايش احتمالي قيمت انرژي در آينده فراهم آورد و از اين جهت اقدامي شايسته در راستاي شفاف‌سازي وضعيت شركت‌ها به شمار مي‌رود.


حقوقي‌ها؛ فعال‌تر از هميشه!
بررسي آمار معاملات سرمايه‌گذاران حقوقي نشان مي‌دهد كه جنب و جوش اين شركت‌ها و نهادها نيز همگام با اوج گيري بازار افزايش يافته است و حجم خريد و فروش قابل‌توجهي در اين روزها توسط حقوقي‌ها صورت مي‌گيرد. در همين راستا و در نمادها سنگ‌آهني، تحركات ويژه‌اي در بين سهامداران عمده رقم خورده است به نحوي كه در نماد «كچاد» هر سه شركت سرمايه‌گذاري اميد، معادن و فلزات و فولاد مباركه به خريد سهام مشغولند كه اين مساله احتمالا در كنار عوامل بنيادي به برخي رقابت‌هاي مالكيتي جهت كسب كرسي هيات‌مديره نيز مرتبط است. در نماد‌ «البرز» نيز مالكان حقوقي از قبيل مجموعه مهر و صندوق بيمه عشاير خريدار هستند. خصوصي‌سازي نيز به عرضه سهام در نمادهاي خودرويي، «آسيا» و «ورنا» مشغول است كه البته عرضه‌هاي مزبور در هفته مورد گزارش عمدتا به خوبي توسط سرمايه‌گذاران جذب شد. در نماد «فخاس» نيز مجموعه معادن و فلزات و پاسارگاد مجددا فعال شده و خريدهايي را در هفته جاري صورت داده‌اند.

اولين تحقيق و تفحص‌ها به شيوه غربي!
انتشار گزارش كميسيون بورس اوراق بهادار آمريكا (SEC) در خصوص فعاليت بانك گلدمن ساكس را مي‌توان نخستين گزارش از مجموعه تحقيق و تفحصهايي دانست كه اين نهاد ناظر در ارتباط با بحران جهاني و نقش اركان بازار در آن آغاز كرده است. انتشار گزارش مزبور كه با اتهام به اين بانك در خصوص اطلاع قبلي از بحران آتي در وام‌هاي رهني و تداوم تبليغات بر روي آن همراه بود، موجب تلاطم در بازارهاي جهاني و ريزش 15‌درصدي سهام بانك گلدمن در يك روز شد. منابع خبري از احتمال تداوم ارسال گزارش‌ها توسط اين كميسيون در خصوص ساير شركت‌ها و نهادهاي مالي در آينده نزديك مي‌دهند.
ارسال اين گزارش‌ها فارغ از محتوا و تاثير آن، مي‌تواند نقش «نهاد مستقل ناظر» در اقتصادهاي توسعه يافته را به خوبي روشن كند و از اين حيث الگوي جالب توجهي براي بازارهاي نوپا و روبه رشد (نظير ايران) خواهد بود.
شروين شهرياري

روند رو به رشد شاخص بورس تهران از ابتدای سال جاری تاکنون دلایل متعددی را در بر داشته به طوری که رشد 1600 واحدی شاخص کل طی یک ماه و بازدهی 13 درصدی بورس در همین مدت کوتاه برای بازار نگرانی‌ها‌یی را به‌وجود آورده است.
شدت رشد شاخص کل در کوتاه مدت ،با توجه به سابقه بورس در این زمینه و حبابی شدن قیمت‌ها در بازار، نگرش فعالان بازار را به سمت دلایل این تغییرات یکباره در بازار متوجه مي‌کند. در همین راستا کارشناسان بازار به ابراز عقاید خود در خصوص رشد شاخص‌های بورس تهران و عوامل وقوع این پدیده در بازار پرداخته‌اند. در این شرایط اين پرسش مطرح است که آیا رشد شاخص و صعود آن به مرز 14 هزار واحد تداوم خواهد داشت یا خیر؟
بر این اساس مشاور وزیر صنایع معتقد است که رشد شاخص‌های بورس حبابی نیست و این رویداد باور کردنی است.
بازار حبابی نیست
ایرج اکبریه با تحليل دلايل رشد شاخص‌هاي بورس گفت: برخلاف سال82 كه رانت اطلاعاتي و اطلاعات غلط منجر به شكل‌گيري حباب قيمتي سهام در بورس شد، هم‌اكنون نمي‌‌توان از شكل‌گيري حباب سخني به ميان آورد.
افزایش ثروت سهامداران
وي در رابطه با نقش بخش صنعت بورس در تغييرات و افزايش شاخص‌ها در جمع خبرنگاران اظهار داشت:‌ در برابر رشد 12 درصدي شاخص كل بورس و 19 درصدي شاخص مالي طي يك ماه گذشته، شاخص صنعت 20 درصد افزايش يافته و منجر به افزايش ثروت سهامداران و رشد متغيرها شده است.
اكبريه ادامه داد: از سوي ديگر شاخص صنايع كاني‌هاي فلزي، فلزات اساسي، خودرو و ساخت قطعات به ترتيب با رشد 46، 30 و 27 درصدي مواجه شدند. با اين اوصاف طبق بررسي‌هاي به عمل آمده سهم بخش صنعت در كل ارزش بازار سهام و اثر در شاخص بورس 80 درصد است.
به گفته اين مقام مسوول، بازار سهام هم‌اكنون داراي حباب نبوده و با توجه به فضاي مثبت حاكم بر صنعت و كمك‌هاي دولتي، اطمينان خاطري براي سرمايه‌گذاران در ارتباط با سرمايه‌گذاري در بخش صنعت بورس ايجاد شده است.
اكبريه با بيان اينكه كاهش مالكيت وزارت صنايع و ايميدرو در شركت‌هاي معدني و فلزي و همچنين عضويت در هيات مديره اين شركت‌ها يكي از اقدامات سال گذشته بود، خاطرنشان كرد: صورت‌هاي مالي شركت‌هايي كه هم‌اكنون يك عضو هيأت مديره در آنها داريم نشان مي‌دهد سودهاي پيش‌بيني شده برآوردي، محقق شده است و نگراني‌هاي مربوط به وضعيت نامناسب صنايع فلزات اساسي و سنگ‌آهني‌ها برطرف شده است. به طور مثال سود 50 توماني و 23 توماني ابتداي سال گذشته دو شركت ملي مس و فولاد مباركه به دليل عملكرد مثبت در پايان سال به 135 و 38 تومان رسيده است.
وي با اشاره به اثر بخشي 80 درصدي شركت‌هاي صنعتي بورس در رشد 57 درصدي سال گذشته شاخص‌، ادامه داد: هرچند 35 درصد از رشد شاخص مربوط به 7- 6 شركت فولادي و سنگ آهني بود اما با توجه به بررسي‌هاي به عمل آمده افزايش شاخص مربوط به شركت‌هايي با مالكيت شبه‌‌دولتي‌ها نبود.
رشد‌ها مثل سال 82 نیست
وي در رابطه با دلايل رشد شاخص‌هاي بورس نيز اظهار داشت: واقعي نبودن قيمت سهام تعدادي از شركت‌هاي صنعتي و پايين بودن سهام در سال گذشته، محدود بودن فضاي سرمايه‌گذاري در بخش مسكن، فرمايشات مقام معظم رهبري مبني بر سرمايه‌گذاري آحاد مردم در بورس، بهبود فضاي كسب و كار و همچنين افزايش قيمت‌هاي جهاني نفت و فلزات اساسي موجب شد تا با انتشار اطلاعات شركت‌ها، سهام بنگاه‌هاي آينده‌دار صنعتي با رشد مواجه شود.
اكبريه افزود: از سوي ديگر سازمان بورس با توجه به قانون بازار اوراق بهادار اقدامات مناسبي در رابطه با شفاف سازي شركت‌ها انجام داد.
بنابراين برخلاف سال82 كه رانت اطلاعاتي و اطلاعات غلط منجر به شكل‌گيري حباب قيمتي سهام در بورس شد، هم‌اكنون نمي‌‌توان از شكل‌گيري حباب سخني به ميان آورد.
رشد 5 درصدي شاخص‌هاي بورس آمريكا
اكبريه در بخش ديگري از اظهارات خود به بررسي‌هاي به عمل آمده در شاخص‌هاي بخش صنعت داوجونز، نزدك و S&P آمريكا اشاره كرد و گفت:‌ در برابر رشد 5 درصدي اين شاخص‌ها در آمريكا و همچنين ميانگين رشد 5/5 درصدي شركت‌ها در كشورهاي صنعتي در طول ابتداي سال جاري ميلادي تا به امروز، شركت‌هاي صنعتي ايران با رشد 20درصدي روبه‌رو شده‌اند.
اثرات هدفمندكردن يارانه‌ها در بورس
وي در ادامه اظهارات خود به موضوع اثرات هدفمندكردن يارانه‌ها در شركت‌هاي صنعتي حاضر در بورس اشاره كرد و گفت‌: در وهله نخست افرادي كه در سهام شركت‌ها سرمايه‌گذاري مي‌كنند به دليل انتظار بازدهي بيش از سود بانكي، ريسكي را مي‌پذيرند و اين ريسك را در هدفمند كردن يارانه‌ها نيز لحاظ كرده‌اند.
اكبريه با اشاره به اينكه طي سه سال گذشته كارگروهي اثرات هدفمند كردن يارانه‌ها در صنايع انرژي‌بر را بررسي كرده افزود: طبق اين بررسي‌ها تصميم گرفته شد اولا افزايش نرخ‌ حامل‌هاي انرژي به صورت پلكاني باشد. ثانيا‌ سرمايه‌گذاري‌هايي در رابطه با كاهش مصرف انرژي انجام شود. اين درحالي است كه قاطعانه مي‌گويم طي دو سه سال اخير اقداماتي صورت گرفته و منجر به كاهش 20 تا 30 درصدي انرژي شده است. به طوري كه با توجه به مصرف ذغال‌سنگ در شركت ذوب آهن، اين شركت از هدفمند كردن يارانه‌ها متاثر نخواهد شد.
اعتقاد به اثر تقويمي
از سوي ديگر يك كارشناس مسائل اقتصادي گفت: اثر تقويمي‌و هجوم مردم براي خريد سهام و از طرفي وجود بعضي از اخلالگران در بورس اوراق بهادار موجب شده قيمت بعضي از سهام به صورت حبابي و قيمت برخي ديگر به صورت واقعي بالا رود.
غلامرضا اسلامي‌بيدگلي در گفت‌وگو با فارس با اشاره به رشد شاخص بورس اوراق بهادار در روز‌هاي اخير اظهار داشت: عالمان علم اقتصاد در بورس اوراق بهادار اعتقاد به نظريه اي با عنوان «اثر تقويمي» يا «اثر ثانويه» دارند.
وي با تاكيد بر اين اثر خاطر نشان كرد: در واقع اين اثر درروز‌هاي پاياني سال و آغازين سال جديد بروز مي‌كند، به همين دليل در كشورهاي مختلف مطالعات زيادي روي اين اثر شده است. اين استاد دانشگاه تصريح كرد: در ايران مطالعات زيادي به صورت پايان نامه و مقاله روي اين اثر انجام شده است و حتي بايد اظهار كرد اين اثر نه تنها مربوط به روز‌هاي پاياني و آغازين سال بلكه در بعضي از مواقع در ديگر روز‌هاي سال مانند روز‌هاي جمعه كه بازار تعطيل است اين اثر رخ مي‌دهد. اسلامي‌با اشاره به اينكه نمي‌توان از اين اثر بي تفاوت گذشت و بورس بازان حرفه اي دنيا از اين اثرات لحظه اي و ثانيه‌اي براي خريد و فروش سهام خود استفاده مي‌كنند، افزود: اين اثر موجب مي‌شود بورس بازان حرفه‌اي گاهي سود سرشار و گاهي نيز ضررهاي سنگين را تحمل كنند.
اثر تقويمي اسفند 88
وي گفت: در اسفند ماه چون پايان سال مالي موسسات است و از طرفي مردم مي‌خواهند پول‌هاي خود را خرج كنند درصدد برمي‌آيند به سود‌هايي كه پيش‌بيني كرده‌اند، برسند و يك اثر تقويمي‌ايجاد مي‌شود.
اين كارشناس مسائل اقتصادي افزود: مردم عادي از روز‌هاي اولين سال به دليل آنكه مي‌دانند سود و زيان‌ها به چه ميزان است، بعضي از سهام را سهام ارزان و بعضي از سهام را سهام گران دانسته و بنابر اين سعي مي‌كنند سهام ارزان را بفروشند و سهام گران را خريداري كنند و اين امر خود تابع نظريه اي با عنوان «سهام رشدي و سهام ارزشي» است.
وي ادامه داد: در دنيا هنوز فرمولي ابداع نشده است كه با توجه به متغير‌هاي متعدد بتوانيم سهام رشدي وارزشي را از يكديگر تفكيك كنيم.
افزايش قيمت‌ها قابل پيش‌بيني بود
اسلامي ‌اظهار داشت: قيمت بعضي از سهام در چند سال گذشته به كمترين حد ارزش ذاتي خود رسيد و امكانات سرمايه‌گذاري براي شركت‌هاي بزرگ سرمايه‌گذاري به خصوص براي افرادي كه حجم معاملاتشان كم است و سهام را براي سود آني مي‌خواهند، وجود ندارد. بنابر اين انتظار افزايش قيمت در بازار مي‌رفت. وي با اشاره به افزايش قيمت در روز‌هاي اخير گفت: اين مقدار افزايش قيمت ناشي از رفتار توده وار سهام داران است كه در كوتاه مدت وجود دارد و مردم مشاهده مي‌كنند هنگامي‌كه قيمت يك سهم بالا مي‌رود شروع به خريد از آن سهم مي‌كنند، در نتيجه در بعضي از موارد قيمت‌ها به صورت يك حباب افزايش يافته است اما در بعضي از موارد اين گونه نيست.
شوراي بورس بايد به مردم كمك كند
اين استاد دانشگاه گفت: انتظار مي‌رود كه بورس مردم را كمك كند و اجازه ندهد قيمت يك سهم بيشتر از ارزش ذاتي آن شود، زيرا در اين‌گونه موارد بيشترين كلاه سر مردم عادي مي‌رود و مردم عادي هستند كه ضرر مي‌كنند.
وي ادامه داد: شوراي بورس و وزارت اقتصاد بايد به كمك مردم آمده و از حبابي شدن بورس اوراق بهادار جلوگيري كنند. اسلامي ‌با اشاره به آينده بورس اوراق بهادار گفت: يكسري معامله‌گر غيراخلاقي در بورس وجود دارند، اينها كساني هستند كه رعايت مسائل اسلامي‌ و شرعي را نمي‌كنند و از اطلاعات و اخبار محرمانه سوءاستفاده مي‌كنند در صورتي كه استفاده از اين اخبار خلاف قانون و شرع است.
اسلامي ‌بيدگلي تاكيد كرد: اگر اين افراد را از گردونه بورس خارج كنيم، در اين صورت مي‌توان انتظار داشت كه بورس به شكل واقعي بازگردد. شوراي بورس مدبرانه، عاقلانه و به طريق علمي‌بايد از ايجاد حباب جلوگيري كند تا مردم بورس را به صورت واقعي ببينند و متضرر نشوند.
رشد شاخص براساس سود دهی بنگاه‌ها نیست
همچنين محمدعلي خطيب به انحصاری بودن بورس اشاره کرد و گفت: با توجه به اينكه نوسانات شاخص‌هاي فعلي بورس براساس سودآوري بنگاه‌ها نبوده بلكه براساس شرايط نيمه انحصاري است كه بر بازار سهام حاكم است، بنابراين رشد شاخص بورس را نمي‌توان‌ به عنوان معيار شاخص رشد اقتصاد قرار داد.
وي در گفت‌وگو با فارس با انحصاري خواندن بورس افزود: زماني رشد شاخص بورس را مي‌توان به عنوان شاخص در نظر گرفت كه تقاضا براي اوراق سهام براساس سود بنگاههاي اقتصادي باشد. اكنون بيش از دو سوم واحدهايي كه اوراق سهام عرضه مي‌كنند، براي بانك‌ها و دولت است، يعني از طريق بانك‌ها سهام اين شركت‌ها مطرح شده است كه به راحتي مي‌توانند ميزان تقاضا يا عرضه را افزايش يا كاهش دهند و با در نظر گرفتن اين شرايط نمي‌توان تغييرات سهام بورس را به دليل رشد اقتصاد در نظر گرفت.
اين كارشناس مسائل اقتصادي گفت: تغييرات شاخص قيمت‌ با توجه به ارائه اوراق سهام شركت‌هاي متعلق به بانك‌ها و دولت‌ها بيشتر مربوط به سياست‌هاي آنها است كه عرضه و تقاضا و به تبع آن قيمت، كاهش يا افزايش مي‌يابد. خطيب تعامل خوب مجلس و دولت و چشم‌انداز روشن مردم از اين وحدت را يكي ديگر از دلايل رشد شاخص بورس دانست.
سرمایه جدید وارد نشده
اين كارشناس مسائل اقتصادي با رد سرازير شدن سرمايه به طرف بورس به دليل ركود اقتصادي، گفت: اين تئوري زماني مي‌تواند درست باشد كه سرمايه‌گذاري در بورس هم درآمد‌زا باشد. اين كارشناس اقتصادي پايين بودن نرخ سود بانكي را دليل ديگر رشد شاخص بورس عنوان كرد و گفت: بخش زيادي از سرمايه كه اكنون در بورس متمركز شده قبلا در بخش مسكن و ارز، متمركز شده بود كه مناسب است اين سرمايه‌ها در بخش توليد سرمايه‌گذاري شود.
خطيب با حبابي خواندن بورس كشور پيش‌بيني كرد كه در آينده قيمت‌ها در بورس كاهش يابد كه به نظر وی سال‌هاي گذشته هم همين‌طور بوده است.
اين كارشناس اقتصادي گفت: معتقدم هدفمندي يارانه‌ها بايد حداقل با وقفه يكساله انجام شود، زيرا مشكلات زيادي در بخش اشتغال، نقدينگي، تورم و بيكاري داريم، بنابراين با اجراي اين قانون كه موجب تورم مي‌شود ركود هم افزايش خواهد يافت و مي‌تواند تقاضا براي اوراق سهام را به‌وجود بياورد زيرا وقتي تورم افزايش پيدا كند تقاضا در بخش‌هاي توليدي كاهش يافته و منابع به سمت خريد اوراق سهام پيش مي‌رود.
رشد بورس حاصل جابه‌جا شدن سرمايه‌ها است
از طرفی يك كارشناس اقتصادي بر خلاف سخنان خطیب نظر داد و گفت: رشد بورس فعلي به دليل جابه‌جايي سرمايه‌گذاري و سرازير شدن سرمايه‌هاي طلا و مسكن و بخش‌هاي ديگر به سمت بورس است.
علي نقي مصلحي شيرازي به فارس در مورد اينكه آيا رشد بازار سهام نشان‌دهنده رونق اقتصادي در جامعه است؟ گفت: خيلي زود است كه رشد بورس را به دليل رونق اقتصادي بدانيم. رشد بورس فعلي به دليل جابه‌جايي سرمايه‌گذاري و سرازير شدن سرمايه‌هاي طلا و مسكن و بخش‌هاي ديگر به سمت بورس است. شيرازي سرمايه‌گذاري در بورس را علامت خوبي دانست و ادامه داد: اگر چه سرمايه‌گذاري در بورس خود يك عامل مولد است، اما سرمايه‌گذاري در بخش‌هاي توليد بهتر از سرمايه‌گذاري در بورس است.
اين كارشناس مسائل اقتصادي ادامه داد: سرمايه‌گذاري در بورس نشانگر رشد فكري سرمايه‌گذاري در كشور است و حركت خوبي است اما اگر سيستم بانكي ساختار مناسبي داشت و ما متوجه مي‌شديم كه اين سرمايه‌ها بيشتر از كدام سمت وارد بورس مي‌شوند، تحليل بهتري مي‌توانستيم بكنيم.
لازم است اصطلاحات صورت گیرد
اين كارشناس اقتصادي در مورد آينده بورس گفت: بورس كشور ظرفيت زيادي براي گسترش و توسعه دارد، مثلا هنوز هم كه شاخص‌ها بالا است، نرخ سهام نشان‌دهنده دارايي واقعي شركت‌ها نيست. بنابراين لازم است اصلاحاتي در بخش بورس صورت گيرد.

از اسفندماه سال گذشته بازار سرمایه به استقبال رشد شاخص بورس طی نیمه اول سال جاری رفت و اکثر سرمایه گذاران بورس به تبع رشد قیمتهای جهانی و کاهش ریسک طرح تحول اقتصادی اقدام به خرید سهام و سرمایه گذاری در بورس نمودند.

حمزه کاظمی مدیر امور سرمایه گذاری شرکت کارگزاری بانک مسکن ضمن بیان مطالب فوق به خبرنگار بورس نیوز گفت: با شروع سال 89 شاهد یک اتفاق بسیار خاص و خوشایند برای بازار سرمایه کشور بودیم و آن حمایت مقام معظم رهبری ، شخص رییس جمهور و مسئولین عالی رتبه اقتصادی از بورس کشور بود که همین امر سبب حضور بیشتر شرکتها و سرمایه گذاران حقیقی در بورس شد از سوی دیگر رکود حاکم بر سایر بازارهای موازی سبب شد تا بورس بیش از پیش مورد توجه سرمایه گذاران قرار گیرد .

وی با اشاره به مهمترین عامل افزایش پی بر ای بازار طی ماه های اخیر خاطر نشان کرد : بنظر من عرضه بسیار اندک سهام عرضه اولیه در بورس از سوی سازمان خصوصی سازی یکی از مهمترین عوامل رشد پی بر ای بازار بود که منجر به افزایش قیمت سهام اغلب شرکتها نیز شد .

رکود صنایع معدنی و فلزی

کاظمی تصریح کرد : اگرچه شاخص بورس با شروع سال جاری افزایش قابل ملاحظه ای پیدا کرده است و طی دوماه گذشته اکثر صنایع بورسی رشد خوبی داشتند اما بسیاری از صنایع همچنان جای رشد دارند ولی از این پس بنظر می رسد بازار تنها به برخی صنایع خاص رویکرد مثبت نشان خواهد داد . بطوریکه در سهام معدنی ها و فلزی ها تا روشن شدن نحوه اجرای طرح تحول اقتصادی و مشخص شدن وضعیت اقتصادی یونان که کاهش قیمتهای جهانی را به دنبال داشته شاهد حالت رکودی خواهیم بود .


صنعت بانکداری مناسب برای سرمایه گذاری

وی با بیان این مطلب که صنعت بانکداری بدلیل نزدیکی به مجامع و تقسیم سود از ریسک کمتری برخوردار می باشد یاد آور شد: معمولاً صنعت بانکداری به لحاظ تقسیم سود مناسب و پرداخت آن در مدت زمان کوتاه و نیز عدم تأثیر پذیری از طرح تحول اقتصادی می تواند گزینه مناسب و کم ریسکی برای سرمایه گذاران باشد تا بتوانند بازدهی نسبتاً معقولی را کسب نمایند .

گروه تجهیزات سود ده اما پر ریسک

کاظمی گروه تجهیزات را مورد خطاب قرار داد و افزود : این گروه بدلیل کاهش قیمت های جهانی و تأثیر مثبتی که از این موضوع می پذیرند و نیز عدم تأثیر پذیری مستقیم از طرح تحول اقتصادی می توانند سود مناسبی را نصیب سرمایه گذاران نمایند اما به دلیل افزایش پی بر ای این شرکتها طی هفته های اخیر و نیز رشد قیمت سهام آنها تا حدی ریسک سرمایه گذاری در این صنایع افزایش یافته و باید سهامدارانی وارد این صنعت شوند که اولاً از ریسک پذیری بالایی برخوردار باشند و ثانیاً بورس را به خوبی بشناسند .


شرکت مخابرات و تهدیدی بنام سازمان بورس

وی صنعت مخابرات را بدلیل عدم تأثیر پذیری از قیمتهای جهانی ، افزایش تعرفه ها ناشی از طرح تحول ، اصلاح ساختار سازمانی شرکت پس از خصوصی شدن و دارایی های راکد شرکت ، صنعت رو به رو شد عنوان کرد و گفت: یکی از برترین شرکتهای فعال در بازار سرمایه شرکت مخابرات ایران می باشد که با توجه به موارد مذکور قابلیت رشد قیمت فراوانی دارد اما بزرگترین ریسک این صنعت حساسیت بیش از حد سازمان بورس بر روی این نماد و برخورد سلیقه ای با آن است.


ابهام در گروه پتروشیمی بورس

با توجه به ابهامات قابل توجه در خصوص نرخ مواد اولیه خصوصاً گاز با اجرای طرح تحول اقتصادی بنظر می رسد تا رفع ابهامات موجود همچنان شاهد عدم اقبال بازار به این صنعت باشیم .

مدیر امورسرمایه گذاری شرکت کارگزاری بانک مسکن در پایان گفتگوی خود اظهار داشت: هیچگاه روند صعودی شاخص ها و قیمت سهام شرکتها مداوم نیست و در این راه نیاز به اصلاح قیمت های مقطعی نیز احساس می شود از همین رو بنظر می رسد با افت قیمت سهام شرکتها و شاخص بورس طی روزهای اخیر هم اصلاح قیمتی مورد نیاز انجام شده است و هم سهامداران جدید وارد سهام شرکتها شده اند و طی روزهای آینده شاهد حرکت صعودی اغلب شرکتها با سرمایه گذاران جدید شان خواهیم بود .